marmara Bölgesi
|
Coğrafi Konumu
Marmara Bölgesi ülkemizin kuzeybatı köşesinde yer
alır. Ülke yüz ölçümünün %8,5'i ile altıncı büyük
bölgemizdir. Yaklaşık olarak 66.000 km² alan kaplar.
Karadeniz, Marmara ve Ege olmak üzere üç denize
komşudur. İstanbul ve Çanakkale boğazları bu bölgede
yer alır. Hem Asya, hem de Avrupa kıtasında yer
alır.
Yeryüzü Şekilleri
Türkiye'nin ortalama yükseltisi en az olan
bölgesidir. Marmara Bölgesi'nin en önemli
yükseltisini, güneyde Samanlı Dağları, Trakya
kesiminde Karadeniz boyunca uzanan Yıldız Dağları ve
güneydeki Uludağ oluşturur. Bu dağlar orta
yükseltidedir. Bölgenin en yüksek dağı ise 2543
metre ile Uludağ'dır. Bölgenin en önemli düzlükleri
ise Trakya'daki Ergene Havzası, Anadolu yakasındaki
Sakarya ve Bursa ovaları ile güneydeki geniş plato
alanlarıdır.
Yer şekillerinin sade olması nedeniyle ulaşım
kolaydır. Güney Marmara kıyıları girintili -
çıkıntılıdır. Erdek, Bandırma, Gemlik ve İzmit
körfezleri önemli girintilerdir.
Kapıdağ Yarımadası tombolo özelliği gösterir.
Kuzey kıyıları dik yalıyarlardan (falezler) meydana
geldiği için bu kıyılarda fazla girinti – çıkıntı
yoktur. Boğazlar, eski akarsu yataklarının daha
sonra sular altında kalması ile oluşmuş ria tipi
kıyı özelliği gösterir.
Toprak Özellikleri
Trakya’nın kuzeyinde, Kocaeli Yarımadası’nda, Güney
Marmara’nın doğusu ve güneyinde, asitli, koyu renkli
ve organik madde bakımından zengin topraklar
bulunur. Ergene çayı havzası ile Güney Marmara
Bölümü’ndeki ovalarda vertisol topraklar, Trakya’nın
batısı Gelibolu ve Biga Yarımadası çevresinde ise
rendzina adı verilen kireçli topraklar yer alır.
Akarsu ve Gölleri
Sakarya'nın aşağı kesimi,Meriç nehri, Susurluk
ırmağı,başlıca akarsuları oluştururlar. Bölgenin
yükseltisinin az olması, akarsuların akış hızını
azaltır. Bu nedenle bölge akarsularının enerji
potansiyeli azdır. Ayrıca akarsuların yatak
derinliklerinin azlığı ve yüzey şekillerinin
elverişli olmaması, baraj yapımını zorlaştırır. Bu
nedenle Marmara Bölgesi'nin, hidroelektrik
üretimindeki payı azdır.
Marmara Bölgesi'nin Anadolu yakasında yer alan
akarsuları kıyıda delta oluşturamaz.
Çünkü.Döküldükleri yerlerde kıyı akıntıları
fazladır.
Yatak eğimlerinin az olmasına bağlı olarak
taşıdıkları alüvyonların büyük bir bölümünü alçak
kıyı ovalarında bırakmışlardır.
Bölgedeki Ulubat, İznik ve Sapanca gölleri tektonik
kökenlidir. Büyük ve Küçük Çekmece ve Durusu
(Terkos) gölleri ise kıyı set gölüne örnektir.
İklim ve Bitki Örtüsü
Marmara Bölgesi ikliminin en önemli özelliği bir
geçiş iklimi karakteri göstermesidir. Bölgeye
ortalama 600 - 700 mm yağış düşmektedir. Yıllık
ortalama sıcaklığı ise 15-16 °C dir.
Trakya'da karasal iklim özellikleri görülür. Yıldız
Dağları Karadeniz'in nemli havasının iç kısımlara
girmesini engeller. Balkanlar üzerinden gelen nemli
hava kütlesi, nemini Balkan Dağları'nda
bıraktığından, Trakya'ya nemden yoksun ve kuru
olarak eserler.
Balkanlar'dan gelen hava kütleleri Marmara Denizi
üzerinden geçerken nem alır. Bu nemi Güney Marmara
kıyılarına taşır. Dolayısıyla Güney Marmara'nın
denizel iklime sahip olmasını sağlar.
Yıldız Dağları'nın Karadeniz kıyılarına bakan bölümü
hariç Trakya'nın tabii bitki örtüsü bozkırdır.
Kocaeli platosunda bozulmuş Karadeniz iklimi
görülür. Yazlar Karadeniz iklimine göre daha sıcak,
kışlar daha soğuktur. Yazlar yağışlı olmakla
beraber, maksimum yağış kışın düşer. Bölgede
Karadeniz kıyıları boyunca ormanlar görülür.
Güney Marmara'da kışların ılık geçmesi zeytin
yetiştirilen alanların yaygınlaşmasını sağlamış,
yazların sıcak ve kurak geçmesi pamuk tarımını
kolaylaştırmıştır.
Bol yağış alan yerler ormanlarla kaplı iken, yağış
miktarının azaldığı yerlerde stepler görülür. Kuzey
Marmara'da ormanlar, Trakya'da stepler, Güney
Marmara'da ise maki bitki örtüsü yaygındır
Marmara Bölgesi Türkiye ormanlarının % 13'üne
sahiptir. Bölgeler arasında orman oranı bakımından
4. sırada yer alır.
Nüfus ve Yerleşme
Bölge küçük olmasına karşın nüfusu en fazla olan
bölgemizdir. Nüfus yoğunluğu Türkiye ortalamasının
üstündedir.
Kent nüfusu en fazla olan bölgemizdir. Nüfusun
özellikle yoğunluk kazandığı yer Çatalca - Kocaeli
Bölümü'dür. Sanayi sektöründe çalışan nüfusun en
fazla olduğu bölgemizdir. Diğer bölgelerden en fazla
göç alan bölgemizdir.
Bursa, tarım, sanayi ve turizmin geliştiği ülkemizin
beşinci büyük kenti konumundadır. Adapazarı,
gelişmiş sanayisi ve verimli tarım alanlarıyla yoğun
nüfusludur. Balıkesir, Çanakkale, Edirne ve Tekirdağ
orta nüfuslu kentlerdir. Bölgede en seyrek nüfuslu
bölüm Yıldız dağları bölümüdür. Sebebi; yer
şekillerinin engebeli olmasıdır.
Tarım
Türkiye'de bölge yüzölçümüne göre, ekili - dikili
alanın en fazla olduğu bölge Marmara Bölgesi'dir.
Buna yol açan faktör, arazinin fazla engebeli
olmaması, düzlüklerin geniş yer kaplaması ve
makineli tarımın yaygın olmasıdır. Bölgede tarımın
gelişmesinde ulaşım kolaylığı, sulamanın yaygınlığı,
tüketici nüfusun fazla olması rol oynar.
Bölgede aynı anda, üç değişik iklim tipinin
görülmesi, tarım ürün çeşidini artırmıştır.
Marmara Bölgesi'nde ekili dikili alanların oranının
fazla olmasına karşın, bölgenin nüfusunun fazla
olması diğer bölgelerden de tarım ürünü almasına
neden olur.
Bölgede yetiştirilen başlıca tarım ürünleri
Zeytin : Bölgenin özellikle Akdeniz iklimi etkisi
altındaki güney kıyılarında yetiştirilir. Özellikle
Gemlik zeytinleri ülkemizin en kaliteli sofralık
zeytinlerini oluşturur.
Pamuk : Bölgede yaz yağışlarının azaldığı güney
kesimde özellikle Balıkesir yöresinde yetiştirilir.
Tütün : Bölgenin çeşitli yörelerinde üretimi
yapılmakla beraber, kaliteli tütünler Adapazarı
ovasında yetiştirilir.
Ayçiçeği : Türkiye'de en yoğun olarak bu bölgede
yetiştirilir. Özellikle Trakya'nın iç kısımlarında
Ergene Havzası 'nda yetiştirilmektedir.
Şeker pancarı : Şeker fabrikalarının bulunduğu
Alpullu, Adapazarı ve Susurluk çevresinde
sulanabilen alanlarda üretilir.
Buğday : Bölgenin hemen hemen her tarafında
yetiştirilir. Çeşitli endüstri bitkileri ile
(özellikle şekerpancarı) nöbetleşe ekilir.Bölgeye
düşen ortalama yağışın yeterli olmasından dolayı
sulanamayan, topraklarda da ekimi yapılmaktadır.
Pirinç : Ülkemiz pirincinin yarıdan fazlası bu
bölgeden elde edilir. Özellikle Ergene ve Meriç
ırmağı çevresinde yetiştirilmektedir.
Mısır: Özellikle Doğu Marmara ve Trakya'da
yetiştirilmektedir.
Bölgede çeşitli tarım ürünleri yetiştirilmesine
hatta bazı ürünlerde önde olmasına karşın, diğer
bölgelerden ürün alır. Çünkü göçlerle nüfusu hızla
artmakta, üretim yetersiz kalmaktadır.
Meyvecilik: Bölgede meyvecilik çok gelişmiştir.
Özellikle Bursa çevresinde çilek, elma , armut,
kiraz, şeftali ve kestane üretimi oldukça fazladır.
Hayvancılık
Bölgede hayvancılık büyük ölçüde şeklindedir. Ahır
hayvancılığının gelişmesinde, tüketici nüfusun
fazlalığı ve pazarlama sorununun çözülmüş olması
gösterilebilir. Bununla beraber bölgede yer
şekillerinin ve iklim şartlarının elverişliliği de
etkilidir. Bölgede makineli tarımın yaygın olması
mera ve otlakların daralmasına yol açmıştır.
Bölgede ahır hayvancılığının yanında mera
hayvancılığı da yaygındır. Yıldız Dağları çevresi
ile Tekirdağ, Balıkesir ve Çanakkale dolayında mera
hayvancılığı yaygındır.
İstanbul ve çevresinde Bursa , Gemlik, Bilecik
çevresinde ipekböcekçiliği yapılmaktadır. Ayrıca
özellikle boğazlarda balıkçılık yoğun olarak
yapılmaktadır. Balıklar mevsime göre sıcak
denizlerden soğuk denizlere, soğuk denizlerden sıcak
denizlere göçerler. Bu göçlerin yapıldığı boğazlar
balıkçılığa elverişli alanları oluşturur.
Sanayi
Ekonomik yönden en gelişmiş bölgemizdir. Sanayi
kesiminde çalışan işçilerin yarıya yakını, sanayi
ürünlerinin üçte birinden fazlası bu bölgeden elde
edilir. Sanayinin en çok geliştiği bölgedir.
Bölgede Sanayinin Gelişmesinde;
• Hammadde temininin kolay olması,
• Hinterlandının geniş olması,
• Ulaşım kolaylığı,
• İşgücünün fazla olması,
• Pazarlama kolaylıkları,
• Tüketici nüfusun fazla olması, etkili olan
faktörlerdir.
Türkiye'de üretilen enerjinin 1/3'ü Marmara
Bölgesi'nde tüketilir. Ülkemizin en büyük sanayi
kuşağı bu bölgede İstanbul - Adapazarı arasında
bulunmaktadır. Bu hat üzerinde çok çeşitli iş
kolları yer alır. Türkiye'nin en gelişmiş ve işlek
limanı, İstanbul limanıdır.
Bölge Türkiye ekonomisine ticaret, ulaşım, turizm ve
sanayi faaliyetlerinden elde ettiği gelirlerle büyük
katkı sağlar. En fazla vergi veren bölgemizdir.
Yeraltı Kaynakları
Mermer :Marmara Adası ve Bilecik'te kaliteli mermer
yatakları vardır.
Bor mineralleri:Balıkesir (Bigadiç, Susurluk) Bursa
arasında çıkarılmaktadır.
Linyit Çanakkale ve çevresinde çıkarılır.
Doğalgaz: Kırklareli (Hamitabat) çevresinde gaz
çıkarılır.
Turizm
Doğal güzellikleri ve tarihsel değerleri ile
İstanbul, Bursa, Marmara kıyıları önemli turistik
merkezlerdir.Özellikle Güney Marmara kıyılarında yaz
turizmi gelişmiştir.
Uludağ, yalnızca bölgenin değil, ülkemizin de en
önemli kış turizmi alanıdır. Marmara Bölgesi,
turizmden en çok gelir elde eden bölgedir (%48).
Bölümleri
Yıldız Dağları Bölümü
Bölüm Karadeniz'in kuzeyinde Karadeniz'e paralel
uzanan Yıldız Dağları'nı ve çevresini içine alır.
Ortalama yükseltisi 800 m civarındadır. Karadeniz
ikliminin etkisiyle bölümde daha çok yayvan yapraklı
ormanlar yaygındır.
Bölüm, Marmara'nın diğer bölümlerine göre işlek
ulaşım yollarından uzakta yer alır. Bundan dolayı
bölgenin en seyrek nüfuslu bölümüdür.Bölümde
ormancılık faaliyeti yapılır. Bunun dışında küçükbaş
hayvancılık görülür. Dağ eteklerinde ahır
hayvancılığı ve tarım yapılmaktadır. Ancak, tarım
yapılan yerler sınırlıdır. Tarım, Yıldız Dağları'nın
güney eteklerindeki plâtoluk alanlarda
yapılmaktadır.
Yerleşim merkezleri İstanbul'a doğru uzanan yolların
üzerine kurulmuştur.
Ekonomimize en büyük katkısı hayvancılık ve
ormancılıktır.
Ergene Bölümü
Bu bölümde özellikle kışın Balkanlar'dan gelen soğuk
hava kütlelerinin etkisiyle kışları soğuk ve kar
yağışlı, yazları sıcak ve kurak olan karasal iklim
şartları yaşanır. Bundan dolayı tabii bitki örtüsü
bozkırdır.
Ekili - dikili alanların en fazla olduğu bölümlerden
biridir. Verimli topraklara sahip olması nedeniyle
bir çok tarım ürünü bu bölümde yetiştirilir.
Bunların başında ayçiçeği, pirinç, şekerpancarı ve
buğday gelir. Özellikle ayçiçeğinin en fazla
üretildiği bölümdür.
Ahır hayvancılığı gelişmiştir.
Türkiye'yi Avrupa'ya bağlayan kara ve demir yolları,
bu bölümde yer alan Edirne'den Avrupa'ya açılır.
Güney Marmara Bölümü
Bölgenin en yüksek yeri olan Uludağ bu bölümde yer
alır.
Bölümde, özellikle kıyı şeridinde Akdeniz iklimi
görülür. Buna bağlı olarak karakteristik bitki
örtüsü makidir.
Bölümdeki eğimli arazilerde ve kıyı kesimde zeytin
yetiştiriciliği yaygındır. İç kısımlarda ise
şekerpancarı, tütün, ayçiçeği, pamuk gibi tarım
ürünleri yetiştirilir.
İpekböcekçiliğinin en fazla geliştiği bölümümüzdür.
Bölümde nüfus, Bursa çevresi gibi verimli ovalarda
toplanırken, bölümün batı kesiminin dağlık ve
engebeli olmasından dolayı nüfus yoğunluğu
azalmıştır.
Bölümün en büyük şehri Bursa'dır. Bursa, sanayi
şehri olmakla birlikte aynı zamanda tarım ve turizm
şehridir. Yünlü, pamuklu ve ipekli dokumacılık
gelişmiştir. Oto montaj ve konservecilik gelişen
diğer sanayi kollarıdır.
Bölümde ayrıca seramik (Çanakkale), suni ipek
(Gemlik), suni gübre (Bandırma) fabrikaları yer
alır.
Çatalca - Kocaeli Bölümü
Bölüm, Anadolu'yu Trakya'ya bağlayan yolların
üzerinde iki yarımadadan oluşur. Bu bölüm, aşınarak
düzleşmiş platolardan meydana gelmiştir.
Akdeniz ikliminin etkisi hakimdir. Tabii bitki
örtüsü maki ve ormanlardır.
Marmara Bölgesi'nin en fazla nüfuslanmış bölümüdür.
Sanayileşmeye bağlı olarak
İstanbul ve İzmit birbirine bağlanmış durumdadır.
Bölümde, tarım daha çok Aşağı Sakarya Ovası'nda
yapılır. Bu bölümde ayçiçeği, mısır, tütün,
şekerpancarı gibi endüstri bitkilerinin tarımı
yapılır.
Ekonomik faaliyetlerin başında sanayi, ticaret,
ulaşım ve bankacılık gelir.
Bölümün (Aynı zamanda bölgenin ve Türkiye'nin) en
büyük şehri İstanbul'dur. Her türlü sanayi kolunun
bulunduğu iç ve dış ticaretin yapıldığı, bütün
ulaşım yollarının yoğun olarak kullanıldığı kültür
ve ticaret merkezidir.
Bölümün diğer bir sanayi şehri olan İzmit'te kâğıt,
boru, lastik, petro-kimya ve otomotiv gibi çok
çeşitli sanayi kolları gelişmiştir.
|
|
|
|
|
|
|
|
